Монгол-Канадын худалдаа

2019 оны урьдчилсан гүйцэтгэлээр Монгол Улс Канад Улстай 48,115.8 сая ам.долларын худалдаа хийснээс 46,672.3 сая долларын машин механизм, тэдгээрийн эд анги, суудлын автомашин импортолж, 1,443.5 сая ам.долларын сүлжмэл хувцас, гэрийн угсармал хийц экспортолсон байна. Хоёр орны цаг уурын ижил төстэй байдлын нөлөөгөөр монголын ноос, ноолууран бүтээгдэхүүн, канадын тоног төхөөрөмж, машин механизмын худалдаа хамгийн боломжтой нь.

Монгол Улсын Засгийн газар, Канад Улсын Засгийн газар хоорондын худалдаа, арилжааны тухай 1994 оны 6 дугаар 8-ны өдрийн хэлэлцээр нь өнөөг хүртэл хүчин төгөлдөр хэвээр байгаа боловч тухайн үед талууд ДХБ-ын гишүүн бус байсан, худалдаа эдийн засгийн харилцаа өргөжсөн, харилцааны түвшин өөрчлөгдсөн зэргээс шалтгаалан цөөн нэр төрлийн барааг хамруулан Худалдааны хөнгөлтийн хэлэлцээр (PTA) эсвэл Чөлөөт худалдааны хэлэлцээр (FTA) байгуулах боломжийг эрэлхийлэх нь зүйтэй.

Монгол Улс, Канад Улс ДХБ-ын гишүүн орны хувьд харилцан Үндэстний нэн тааламжтай нөхцөл, Үндэсний нөхцөл олгодог. Монгол Улс Канадын Хөнгөлөлтийн Ерөнхий схем (GSP)-д 2003 оны 7 сарын 24-ний өдрөөс хамрагдаж байгаа боловч одоог хүртэл ашиглаж чадахгүй байна. Хөнгөлөлтийн Ерөнхий Схемийг ашиглаж чадахгүй байгаа, экспортын хэмжээ, нэр төрөл нэмэгдэхгүй байгаа нь дараах хүчин зүйлсээс шалтгааллдаг. Үүнд: 

1. Манай экспортын боломжтой бараа болох 6102, 6104, 6110 бүлгийн сүлжмэл хувцас Хөнгөлөлтийн Ерөнхий схемд ороогүй, Үндэсний нэн тааламжтай тариф 18 хувийн импортын татвар төлж байгаа. Буурай хөгжилтэй орнуудад үзүүлдэг тарифын хөнгөлөлт (LDC tariff rate)-өөр дээрх бүлгийн бараанууд татвараас чөлөөлөгддөг тул манай ноос ноолууран бүтээгдэхүүн Бангладеш зэрэг ноос, ноолуур үйлдвэрлэдэг буурай хөгжилтэй орнуудтай өрсөлдөх чадвар муутай байна. 

2. Мөн тарифаас гадны тарифын бус хориг саад монголын экспортод сөрөгөөр нөлөөлж байгаа нь судалгаанаас харагдаж байна. Үүнд: 
- Канадад жижиглэнгээр худалдаалах барааны шошго заавал канадын албан ёсны 2 хэл болох англи, франц хэлээр хэвлэгдсэн байх ёстой. Зах зээлд нэвтрэхээр ажиллаж байгаа бол нэг жил туршилтын хугацаанд энэхүү шаардлагаас чөлөөлнө. 
- Хэрвээ тамхины төрлийн бүтээгдэхүүн борлуулах тохиолдолд гадна баглаа боодолны 75 хувийг анхааруулга байх ёстой. 
- Хүнсний бүтээгдэхүүний шошго, сав баглаа боодолд илүү нарийн шаардлага тавьдаг бөгөөд ДЭМБ-ийн насанд хүрсэн хүний өдөрт хүсний бүтээгдэхүүнээс авах илчлэгийн хэдэн хувийг авах талаар болон хэдэн калори агуулж буй талаар заавал мэдээлэх ерөнхий шаардлагыг тавьдаг. Хүнсний бүтээгдэхүүний сав баглаа боодол, бүтээгдэхүүнээс хамааран өөр өөр байдаг. 
- Гоо сайхны бүтээгдэхүүний шошго арьсны төрөл болон мэдрэг чанар, харшил өгөх эрсдлийн талаар худалдан авагчид заавал мэдэгдэх ёстой. 

3. Газар зүйн байршлын алслагдмал байдлаас шалтгаалан тээвэр, ложистикийн зардал өндөр байна.